सिखचा अर्थ "सत्याचा शोधक" असा आहे. सिख धर्म त्यांच्यासाठी एक आध्यात्मिक मार्ग आहे जे त्यांच्या दैवी सत्याने कायमस्वरुपी संबंध स्थापित करण्याचा प्रयत्न करीत आहेत. सर्व आध्यात्मिक परंपरेप्रमाणेच, सिख धर्मांचे मूळ आणि वारसा, मार्गदर्शक तत्त्वे आणि तत्त्वज्ञान, त्यांचे गुरु, त्यांचे संत आणि इतिहास आहेत. परंतु मुख्यत्वे, सिख धर्म नेहमीच लोकांसाठी आध्यात्मिकतेचा मार्ग प्रदान करतो. आपल्या आध्यात्मिक अभिमुखता काय आहे हे महत्त्वाचे नाही. किंवा कोणती संस्कृती किंवा पार्श्वभूमी आपण संबंधित आहात.
जेव्हा गुरु नानक नदीमधील समाधी (दिव्य देवाशी संबंधित) च्या ३ दिवसाच्या अनुभवातून लक्षांत आले तेव्हा त्यांचे पहिले शब्द "हिंदू नको, मुस्लिम नको" असे होते. त्या सोप्या विधानावरून गुरु गुरुनानकांनी असा विश्वास व्यक्त केला की देव फक्त एकच आहे. मग तो केवळ एकच देव (विश्वाचा निर्माता) असू शकतो, तर सर्व विश्वातील लोक खरोखरच दैवी अवतारांची पूजा करतात.
नानकांच्या या विश्वासातून हे दिसून येते की जर सर्व लोक समान असतील तर देवाच्या उपासनेच्या सर्व मार्ग समान आहेत. सिखांचा असा विश्वास नाही की त्यांचे मार्ग एकमेव मार्ग आहे आणि म्हणूनच सिख त्यांच्या विचारधारा किंवा विश्वासांना धर्मांतरित करत नाहीत.
भारतात अनेक जातीचं, धर्माचे लोक राहतात, महाराष्ट्रात राहणारा महाराष्ट्रीयन, राजस्थानांत राहणारा मारवाडी किंवा व्यापारी, गुजरात मध्ये राहणारा गुजराथी, तसेच पंजाब मध्ये राहणारा सिख, किंवा पंजाबी या नावाने ओळ्खला जातो. प्रत्येक्षात शीख व पंजाबी यांच्या पेहराव्यात व दिसण्यात फरक आहे.
सिख म्हणजे एक देव संकल्पनेवर विश्वास ठेवणारा, सकाळी लवकर उठून देवाची प्रार्थना करणारा, आपल्या कमाईचा १० वा भाग दान करणारा, आपल्या १० गुरूंनी दाखविलेल्या मार्गावर चालणारा, व श्री गुरु ग्रंथ साहेबाचा पठण करणारा, व अवडंबरा पासून किंवा भपका, डौल यांपासून दूर राहणारा.
अमृतसर येथील सिखांचे जगप्रसिद्ध सुवर्ण मंदिर, सिख जगात २० दशलक्ष पेक्षा जास्त आहेत, त्यापैकी बहुतेक भारतातील पंजाब प्रांतात राहतात.
१६ व्या शतकात पंजाब जिल्ह्यात सिख धर्म अस्तित्त्वात आला, जो सध्या भारतात आहे. त्याची स्थापना गुरु नानक यांनी केली. त्याच्या शिकवणीवर आधारित त्यांच्या पुढिल ९ सिख गुरूंनी हा धर्म वाढविला.
सिख धर्माची शिकवण
- सिख धर्म हा परमेश्वर एक आहे असे मानणारा धर्म आहे.
- सिख धर्म केवळ विधी करण्याऐवजी चांगल्या कृती करण्याच्या महत्वावर भर देतो.
- चांगले जीवन जगण्याचा मार्ग म्हणजे सिखांचा मार्ग असा विश्वास आहे.
- नेहमीच मना मध्ये देवाची भावना ठेवा.
- प्रामाणिकपणे जगणे, कठोर परिश्रम करणे आणि एकत्र बसुन सर्वांशी वाटून खाणे.
- सर्वांशी समानतेने वागा.
- दिन-दुबळ्यांना मदत करा.
- सर्वांची सेवा करा.
- सिखांचे पूजास्थान म्हणजे गुरुद्वारा.
- सिखांचा ग्रंथ म्हणजे श्री गुरु ग्रंथ साहिब. सिख या ग्रंथाला प्रत्यक्ष हजर असलेले गुरु मानतात. सिखांचे दहावे गुरु श्री गुरु गोबिंद सिंह साहिब जी यांनी असे म्हटले आहे की, त्याच्या मृत्यूनंतर शिखांचे आध्यात्मिक मार्गदर्शन "श्री गुरु ग्रंथ साहिब" या ग्रंथात समाविष्ट केलेले आहे. म्हणूनच श्री गुरु ग्रंथ साहिब या ग्रंथास सर्व सिख आपल्या गुरुस्थानी मानतात.
श्री गुरु गोबिंद सिंह साहिब जी यांनी अशी आज्ञा केली की, "जेव्हा श्री गुरु ग्रंथ साहिबमध्ये सिख आपल्या प्रश्नांची उत्तरे शोधू शकले नाहीत, तर त्यांनी त्यांच्या शास्त्रवचनांच्या तत्त्वांवर आधारित समाजाच्या हिताचे निर्णय घ्यावेत."